Komentarz do Szekalim 2:5
מוֹתַר שְׁקָלִים, חֻלִּין. מוֹתַר עֲשִׂירִית הָאֵפָה, מוֹתַר קִנֵּי זָבִין, קִנֵּי זָבוֹת, קִנֵּי יוֹלְדוֹת, וְחַטָאוֹת וַאֲשָׁמוֹת, מוֹתְרֵיהֶן נְדָבָה. זֶה הַכְּלָל, כָּל שֶׁהוּא בָּא לְשֵׁם חַטָאת וּלְשֵׁם אַשְׁמָה, מוֹתָרָן נְדָבָה. מוֹתַר עוֹלָה, לָעוֹלָה. מוֹתַר מִנְחָה, לַמִּנְחָה. מוֹתַר שְׁלָמִים, לַשְּׁלָמִים. מוֹתַר פֶּסַח, לַשְּׁלָמִים. מוֹתַר נְזִירִים, לַנְּזִירִים. מוֹתַר נָזִיר, לַנְּדָבָה. מוֹתַר עֲנִיִּים, לָעֲנִיִּים. מוֹתַר עָנִי, לְאוֹתוֹ עָנִי. מוֹתַר שְׁבוּיִים, לַשְּׁבוּיִים. מוֹתַר שָׁבוּי, לְאוֹתוֹ שָׁבוּי. מוֹתַר הַמֵּתִים, לַמֵּתִים. מוֹתַר הַמֵּת, לְיוֹרְשָׁיו. רַבִּי מֵאִיר אוֹמֵר, מוֹתַר הַמֵּת, יְהֵא מֻנָּח עַד שֶׁיָּבֹא אֵלִיָּהוּ. רַבִּי נָתָן אוֹמֵר, מוֹתַר הַמֵּת בּוֹנִין לוֹ נֶפֶשׁ עַל קִבְרוֹ:
Nadwyżka szekalim jest chullinem. [Jeśli ktoś odkłada pieniądze, mówiąc: „To za mój szekel”, a potem, kiedy je policzy, stwierdzi, że ma nadwyżkę, nadwyżkę tę marnuje. Ta anonimowa Miszna jest według Beth Hillel.] Nadwyżka dziesiątej części efy, ptaki zavina, ptaki zavoth, ptaki żółtota, ofiary za grzech i za winę (nadwyżka jest) darem (dla hekdesh). [(„dziesiąta część efy”), która jest ofiarowana (w stanie) skrajnego ubóstwa. Jeśli odłożono na to pieniądze, a była nadwyżka, ta nadwyżka jest darem. Albowiem wszystkie nadwyżki ofiar za grzechy i za winę są darami przeznaczonymi na zdobycie „letnich ofiar całopalnych” na ołtarz, zgodnie z medraszem Jehojady Ha-Kohena (6: 6); a dziesiąta część efy jest na miejsce ofiary za grzech.] Taka jest zasada: Nadwyżka ze wszystkiego, co przychodzi jako ofiara za grzech lub jako ofiara za winę, jest darem (na całopalenia). Nadwyżka całopalenia jest całopaleniem. [Jeśli odłożył pieniądze, za które kupił całopalenie, a była ich nadwyżka, kupuje za nią następną ofiarę całopalną]. Nadwyżka z ofiary z pokarmu jest ofiarą z pokarmu. Nadwyżka ofiary pokoju jest ofiarą pokoju. Nadwyżka z Pesach to ofiara pojednania, [jest napisane (Powtórzonego Prawa 16: 2): „I złożysz Pesach w ofierze prawu waszemu Bogu, owce i bydło”. Czy Pesach pochodzi od bydła? Znaczenie zatem jest takie, że nadwyżka Pesach jest przeznaczona na to, co pochodzi z owiec i bydła, a mianowicie na ofiary pokoju]. Nadwyżka nazirejczyków jest przeznaczona dla nazirejczyków. [Jeśli zbierali pieniądze na ofiary nazirejskie i była nadwyżka, pieniądze są zatrzymywane na zakup ofiar dla innych nazirejczyków. Nadwyżka nazirejczyka jest darem. [Jeśli pojedynczy nazirejczyk odłożył pieniądze na swoje ofiary i była nadwyżka, nadwyżka jest darem na letnie całopalenia na ołtarzu]. Nadwyżka (pieniędzy zebranych dla) ubogich jest dla ubogich. Nadwyżka biednego człowieka jest dla tego biednego człowieka. [Jeśli zbierali pieniądze, aby kupić mu ubranie i była nadwyżka, ta nadwyżka jest mu oddawana]. Nadwyżka jeńców jest dla jeńców. Nadwyżka z jeńca jest dla tego jeńca. [Jeśli zbierali jałmużnę na odkupienie jeńców i była nadwyżka, jest ona zatrzymywana na wykup innych jeńców. Ale jeśli pieniądze zostały wyraźnie przekazane dla konkretnego jeńca, nadwyżka trafia do tego jeńca]. Nadwyżka zmarłych jest przeznaczona dla zmarłych. [Jeśli zbierali na pogrzeb zmarłych, generalnie nadwyżka idzie na pogrzebanie innych]. Nadwyżka (konkretnego) zmarłego jest dla jego spadkobierców, [założenie jest takie, że rezygnuje się z "tania" po śmierć na korzyść jego spadkobierców.] R. Meir mówi: Nadwyżkę (określonego) zmarłego należy odłożyć na bok, dopóki nie przyjdzie Eliyahu. [R. Meir ma wątpliwości co do tego, czy rezygnuje ze swego „obniżenia ceny” na rzecz swoich spadkobierców, z tego powodu odkłada się je aż do pojawienia się Eliyahu.] R. Nathan mówi: Nadwyżka (konkretnego) zmarłego to służył do budowy pomnika nad jego grobem. [Dla R. Nathana jest oczywiste, że nie rezygnuje ze swego „obniżenia ceny”, z tego powodu nad jego grobem buduje się pomnik z nadwyżką, która już mu zwrócona. Halacha jest zgodna z pierwszą tanną. W przypadku, gdy zbierali na potrzeby (pogrzebowe) konkretnego zmarłego, myśląc, że jest bez środków, a następnie odkryli, że tak nie jest, nie mówimy, że nadwyżka trafia do spadkobierców, ponieważ pobór był w błędzie. Potwierdza to Yerushalmi. Z Jeruszalmi i naszej gemary wynika również, że tam, gdzie jest siedmiu dozorców miejskich lub gdy jest jeden odpowiedzialny za wszystkie sprawy społeczne, może on rozdzielać nadwyżki jeńców, ubogich lub zmarłych, zgodnie z jego rozkazami. przez potrzeby czasu i nie należy mu przeszkadzać. I tak jest zawsze w praktyce.]
Bartenura on Mishnah Shekalim
English Explanation of Mishnah Shekalim
The surplus of [money set aside for the] tenth of the ephah, and the surplus of [money set aside for] bird-offerings of zavim, for bird-offerings of zavot, for bird-offerings of women after childbirth, and sin-offerings and guilt-offerings, their surplus [is used to purchase] freewill-offerings. This is the general rule: all [money set aside] for a sin-offering or for a guilt-offering, the surplus [is used to purchase] freewill-offerings.
The surplus of [money set aside for] a burnt-offering [must be used] for a burnt-offering.
The surplus of [money set aside for] a meal-offering [must be used] for a meal-offering.
The surplus of [money set aside for] a peace-offering [must be used] for a peace-offering.
The surplus of [money set aside for] a pesach [must be used] for a wellbeing offering.
The surplus of [money set aside for] the offerings of nazirites [must be used] for the offerings of other nazirites. The surplus of [money set aside for] the offerings of a [particular] nazirite [is used to purchase] freewill-offerings.
The surplus of [money raised for] the poor [must be used] for other poor. The surplus of [money raised for] a [particular] poor person [must be given] to that [poor person].
The surplus of [money raised for the ransom of] captives [must be used] for [the ransom of other] captives. The surplus of [money raised for the ransom of] a [particular] captive [must be given] to that captive.
The surplus of [the money raised for the burial of] the dead [must be used] for [the burial of other] dead. The surplus of [the money raised for the burial of] a [particular] dead person [must be given] to his heirs. Rabbi Meir says: the surplus of [money raised for the burial of] a [particular] dead person must be laid aside until Elijah comes. Rabbi Natan says: the surplus of [money raised for the burial of] a [particular] dead person [must be used] for building a monument for him over his grave.
In the previous mishnayot we dealt with the subject of what surplus money is used for. This mishnah discusses surpluses left over from money set aside for various other uses, mostly sacrifices or charity.
Section one: This halakhah is according to Bet Hillel’s opinion in mishnah three.
Section two: The tenth of the ephah (a measure of grain) is the sin-offering of a poor person. The bird-offerings mentioned here are brought by men or women who have had abnormal genital discharge (zavim and zavot, see above 1:5) or by women after childbirth. Money set aside for any of these offerings or for a sin-offering or a guilt-offering must be used to purchase freewill offerings. They can’t be used for other bird-offerings, sin-offerings or guilt-offerings because these can only be purchased for the sake of a specific sin or abnormal discharge. However, the surplus is still sacred because these offerings don’t have a fixed amount (see above mishnah 2).
Sections three-five: In all of these cases the extra money is used to buy another of the same type of sacrifice.
Section six: The extra money which was set aside for a pesah cannot be used as a pesah, because the surplus is only created when the holiday is already over. Rather the surplus is used to buy a wellbeing offering. In Pesahim we saw that the pesah is a type of wellbeing offering (see Pesahim 9:6-7).
Section seven: If charity collectors set aside money to buy nazirite offerings for nazirites who cannot afford to pay their offerings, then the surplus is used to buy other nazirite offerings. However, if the money is set aside for a specific nazirite it cannot be used to buy an offering for a different nazirite. Rather the surplus is used to purchase freewill offerings.
Section eight: Obviously, surplus charity should be used for more charity. However, if there is money set aside for a particular poor person, and there is surplus from that money, it too must go to that poor person. The charity collector may not say to himself, “That poor person doesn’t need all of that money. I’ll give the rest to someone else.” Rather, if the donor directed it to one person, the entire amount must be given to that person.
Section nine: Surplus from money collected to redeem captives is used to redeem other captives. However, if money was collected to redeem a specific captive, the surplus goes directly to that captive.
Section ten: Surplus money collected to bury the dead is used to bury other dead people. However, if the money was collected to bury a specific dead person there are three different opinions as to what to do with it. According to the first opinion, the money goes to the dead person’s inheritors. According to Rabbi Meir, it is forbidden to use it at all it must go untouched until Elijah comes. Finally, Rabbi Natan says it is used to build a tombstone over his grave.